Chỉ thị số 09-CT/TW ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới

Chỉ thị số 09-CT/TW khẳng định, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nhận thức và thực hành dân chủ của nhân dân từng bước được nâng lên; dân chủ được mở rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội; các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện tiếp tục được đổi mới, tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào quá trình xây dựng, thực thi chính sách, pháp luật cũng như giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở đã góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của chính quyền các cấp, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Chỉ thị cũng chỉ rõ những hạn chế, bất cập cần khắc phục. Ở một số nơi, nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân về vị trí, vai trò của thực hiện dân chủ ở cơ sở còn chưa đầy đủ; việc cụ thể hóa và tổ chức thực hiện còn chậm, thiếu đồng bộ, có nơi còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao. Mối quan hệ giữa phát huy dân chủ với giữ vững kỷ luật, kỷ cương chưa thật sự hài hòa; tình trạng lợi dụng dân chủ để gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ, nhất là trên không gian mạng, vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.
Xuất phát từ yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, Chỉ thị xác định thực hiện dân chủ ở cơ sở phải góp phần xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, gắn chặt với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Dân chủ ở cơ sở phải trở thành động lực quan trọng để khơi thông các nguồn lực xã hội, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước.
Để thực hiện mục tiêu đó, Bộ Chính trị đề ra sáu nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm:
1. Thống nhất nhận thức trong toàn Đảng và hệ thống chính trị về quan điểm chỉ đạo thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới. Tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng "Dân là gốc", xác định dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Việc mở rộng dân chủ phải bảo đảm nguyên tắc kết hợp chặt chẽ giữa dân chủ, kỷ cương và pháp quyền; mọi chủ trương, chính sách đều phải xuất phát từ lợi ích chính đáng của nhân dân, đồng thời kiên quyết đấu tranh với các hành vi lợi dụng dân chủ để chống phá Đảng, Nhà nước và gây mất ổn định xã hội.
2. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo; tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Việc thực hiện dân chủ phải trở thành nhiệm vụ chính trị thường xuyên của các cấp, các ngành, gắn với xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Đồng thời, nghiên cứu đưa kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị và cán bộ, đảng viên hằng năm.
3. Đổi mới phương thức tuyên truyền, vận động, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và nhân dân về quyền, nghĩa vụ công dân cũng như văn hóa thực hành dân chủ gắn với tuân thủ pháp luật. Cùng với đó là tăng cường đối thoại giữa cấp ủy, chính quyền với nhân dân và doanh nghiệp; nâng cao trách nhiệm tiếp thu, giải trình các ý kiến, kiến nghị của nhân dân; chủ động nắm bắt dư luận xã hội, giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh, không để hình thành điểm nóng. Chỉ thị số 09-CT/TW cũng yêu cầu tăng cường quản lý, định hướng thông tin, xây dựng môi trường mạng lành mạnh và kiên quyết xử lý các hành vi đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động, lợi dụng vấn đề dân chủ để chống phá.
4. Đổi mới phương thức thực hiện dân chủ ở cơ sở thích ứng không gian số, dữ liệu mở, bảo đảm công khai, minh bạch. Việc nghiên cứu xây dựng các nền tảng số, quy trình số và các hình thức lấy ý kiến, giám sát, phản biện trực tuyến sẽ tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Chỉ thị nhấn mạnh việc hoàn thiện các cơ chế bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, tạo môi trường thuận lợi để người dân thực hiện quyền dân chủ một cách hiệu quả.
5. Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực, hiệu quả của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Chỉ thị số 09-CT/TW yêu cầu phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và các mô hình tự quản tại khu dân cư. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thực hành dân chủ cho đội ngũ cán bộ; lấy mức độ hài lòng và niềm tin của người dân, doanh nghiệp làm một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng thực thi công vụ.
6. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với thực hiện trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Nội dung thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ được đưa vào chương trình kiểm tra, giám sát thường xuyên; đồng thời hoàn thiện cơ chế xử lý nghiêm các vi phạm trong thực hiện dân chủ hoặc lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Cấp ủy, tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị và cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đặc biệt là người đứng đầu phát huy vai trò, trách nhiệm nêu gương về thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, trách nhiệm, đạo đức xã hội, nhất là kỷ luật phát ngôn, sử dụng mạng xã hội. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị định kỳ đối thoại, tiếp xúc, lắng nghe, giải quyết kịp thời những vấn đề nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động quan tâm.
Về tổ chức thực hiện, Chỉ thị số 09-CT/TW phân công rõ trách nhiệm cho các cấp ủy, tổ chức đảng, Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương trong việc quán triệt, cụ thể hóa, hướng dẫn, kiểm tra và định kỳ sơ kết, tổng kết việc thực hiện. Đồng thời, Chỉ thị thay thế Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/02/1998 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Với những nội dung toàn diện và các giải pháp đồng bộ, Chỉ thị số 09-CT/TW của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất, gắn với tăng cường kỷ cương, pháp quyền và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia. Đây là định hướng quan trọng nhằm phát huy sức mạnh của nhân dân, củng cố niềm tin xã hội, tạo động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.