Đổi mới tổ chức bộ máy và quản trị hành chính công từ thực tiễn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại tỉnh Thái Nguyên

Khẩn trương kiện toàn, sắp xếp cơ quan, phòng chuyên môn, tổ chức hành chính các cấp
Ở cấp tỉnh, bộ máy hành chính được thu gọn nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ. Từ quy mô sáp nhập của hai tỉnh với 26 cơ quan chuyên môn, 02 tổ chức hành chính thuộc UBND tỉnh, 18 chi cục và 213 phòng nghiệp vụ, sau sắp xếp, toàn tỉnh đã giảm mạnh chỉ còn 13 cơ quan chuyên môn, 01 tổ chức hành chính khác (Ban Quản lý các Khu Công nghiệp), 11 chi cục và 89 phòng chuyên môn nghiệp vụ. Việc cắt giảm tới 13 cơ quan chuyên môn, 01 tổ chức hành chính, 07 chi cục và đặc biệt là giảm 124 phòng chuyên môn, nghiệp vụ đã tạo ra một cấu trúc quản trị tập trung, xuyên suốt, từng bước nâng cao hiệu lực điều hành hành chính công ở cấp vĩ mô.
Sự tinh giản ở cấp tỉnh đồng thời là tiền đề để củng cố, tăng cường năng lực quản trị đa ngành cho cấp cơ sở khi không còn cấp huyện trung gian. Toàn tỉnh đã chuẩn hóa đồng bộ 368 đầu mối hành chính cấp xã, gồm 276 phòng chuyên môn và 92 Trung tâm Phục vụ hành chính công tại 92 xã, phường mới. Khung số lượng phòng chuyên môn được bố trí theo phân loại đơn vị hành chính: thiết lập 05 phòng đối với 46 đơn vị loại I và loại II; giữ nguyên 04 phòng đối với 46 đơn vị loại II và loại III. Linh hoạt tổ chức lại phòng Kinh tế (tại xã) hoặc phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị (tại phường) để thành lập mới 02 cơ quan chuyên biệt: Phòng Kinh tế và Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường. Sự điều chỉnh này vừa bảo đảm tính ổn định của các phòng còn lại vừa nâng cao năng lực thực thi công vụ sâu sát, hiệu quả ngay tại địa bàn cơ sở.
Quyết liệt đổi mới, sáp nhập, sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập
Trong giai đoạn đầu hợp nhất địa giới hành chính, mặc dù phát sinh tăng cục bộ một số đầu mối do điều chuyển các Ban Quản lý dự án và Trung tâm Phát triển quỹ đất từ cấp huyện về trực thuộc tỉnh, song toàn tỉnh đã kiểm soát và giảm quy mô cơ học từ 185 đơn vị xuống còn 175 đơn vị. Thông qua việc giải thể, sáp nhập các tổ chức trùng lặp chức năng, cấp tỉnh hiện chỉ còn 144 đơn vị.
Đối với cấp xã, toàn tỉnh ghi nhận có 1.060 đơn vị sự nghiệp thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, tăng 130 đơn vị chủ yếu do tiếp nhận khu vực y tế cơ sở và thành lập mới các tổ chức cung ứng dịch vụ đa ngành. Thiết lập đồng bộ mô hình Trung tâm Dịch vụ tổng hợp tại 100% chính quyền cấp xã, sáp nhập và chuyển giao nguyên trạng 280 Trạm Y tế cũ thuộc các Trung tâm Y tế tuyến huyện về thành 92 Trạm Y tế trực thuộc xã quản lý, đồng thời thành lập 12 Ban Quản lý dự án tại các địa bàn đủ điều kiện. Đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo, mạng lưới trường học giảm từ 930 đơn vị xuống còn 863 đơn vị nhờ việc sáp nhập các điểm trường lẻ và hợp nhất các trường tiểu học, trung học cơ sở có quy mô nhỏ. Sự điều chỉnh này đã góp phần phá bỏ tình trạng phân tán hạ tầng công, củng cố vững chắc năng lực thực thi công vụ, bảo đảm các dịch vụ công cốt lõi về giáo dục, y tế và dịch vụ tổng hợp được cung ứng trực tiếp, hiệu quả đến người dân.
Tập trung cơ cấu, sắp xếp doanh nghiệp nhà nước
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 07 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Đối với khối kinh doanh xổ số kiến thiết và quản lý khai thác thủy lợi là những lĩnh vực ghi nhận sự trùng lặp đầu mối cơ học giữa hai địa phương cũ, tỉnh đang tích cực phối hợp với các bộ chuyên ngành để hoàn thiện mô hình tổ chức theo hướng tập trung, hiện đại. Trong đó, hai công ty xổ số kiến thiết của Thái Nguyên và Bắc Kạn dự kiến sẽ được sắp xếp lại theo mô hình nhóm công ty mẹ - công ty con do Vietlott làm công ty mẹ. Ở lĩnh vực lâm nghiệp, thực hiện phương án giải thể đối với Công ty Lâm nghiệp Đại Từ; giữ nguyên mô hình hiện tại của Công ty Lầm nghiệp Bắc Kạn để tập trung triển khai các biện pháp cơ cấu lại tài chính và khắc phục khó khăn theo Chỉ thị số 33/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Đẩy nhanh tiến độ sắp xếp tổ chức hội

Hiện nay, tổng số hội quần chúng trên địa bàn tỉnh là 722 hội, trong đó 60 hội cấp tỉnh, 662 hội cấp xã (giảm 48 hội cấp tỉnh, 230 hội cấp huyện và 1.242 hội cấp xã). Số lượng cụ thể: tổng số hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ là 501 hội, trong đó có 13 hội cấp tỉnh và 488 hội cấp xã. Tổng số hội quần chúng khác là 221 hội, trong đó có 47 hội (giảm 18 hội do giải thể) và 174 hội cấp xã.

Bảo đảm tính liên tục trong bàn giao, tiếp nhận và xử lý công việc chuyển tiếp
Song song với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, công tác quản trị công chuyển tiếp tại tỉnh Thái Nguyên được triển khai bài bản, nghiêm túc, bảo đảm tính liên tục và thông suốt của nền hành chính. Ngay khi mô hình mới vận hành, để giải quyết áp lực tiếp nhận quy mô nhân sự lớn từ tỉnh Bắc Kạn gồm 3.665 biên chế cán bộ, công chức và 8.647 biên chế viên chức, Hội đồng nhân dân tỉnh đã kịp thời ban hành Nghị quyết số 11/NQ-HĐND, ngày 01/7/2025 của Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên tạm giao biên chế năm 2025. Quy trình điều động công chức được thực hiện chuẩn hóa, đồng bộ thông qua đầu mối Sở Nội vụ hai tỉnh đến các sở, ngành và cơ sở; đồng thời, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành liên tiếp 60 quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ cho các cơ quan chuyên môn và đơn vị sự nghiệp, tạo hành lang pháp lý giúp xử lý công việc dứt điểm, không bị gián đoạn.
Đặc biệt, năng lực quản trị hành chính công của địa phương được thể hiện rõ nét qua việc vận chuyển, bảo quản an toàn và xử lý thành công khối lượng hồ sơ, tài liệu chuyển tiếp rất lớn sau sáp nhập với gần 55.700 mét tài liệu tồn đọng ở cả ba cấp đã được thống kê, niêm phong và bàn giao nguyên trạng, tuyệt đối không để xảy ra thất thoát. Số hóa hơn 10,5 triệu trang tài liệu lưu trữ phục vụ tra cứu tập trung, thực hiện cấp mới chứng thư số công vụ ngay khi bộ máy mới hoạt động và xử lý trực tuyến 100% hồ sơ đăng ký kinh doanh chuyển tiếp trên Cổng thông tin quốc gia.
Trên phương diện kinh tế, chu trình quản lý tài chính - ngân sách và đầu tư công được hợp nhất một cách công khai, minh bạch trên cơ sở giữ nguyên trạng nguồn lực từ hai địa phương cũ. Tỉnh đã ổn định nhanh chóng cân đối ngân sách tổng thể với quy mô thu - chi địa phương đạt trên 38.900 tỷ đồng thông qua các nghị quyết điều chỉnh dự toán kịp thời của Hội đồng nhân dân tỉnh. Đối với hạ tầng đầu tư, bên cạnh việc tiếp nhận theo dõi 837 dự án ngoài ngân sách sử dụng vốn trong nước còn hiệu lực, tỉnh đã thực hiện một khối lượng công việc rất lớn khi phân cấp toàn bộ kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025 và năm 2025 từ cấp huyện cũ về cấp tỉnh (143 dự án, hơn 2.981 tỷ đồng) và cấp xã (5.824 dự án, hơn 24.429 tỷ đồng). Công tác tất toán công nợ chuyển tiếp cũng đạt tiến độ thực hiện khoa học khi Sở Tài chính tiếp nhận dứt điểm 152 hồ sơ quyết toán dự án hoàn thành từ cấp huyện chuyển về và đã phê duyệt thẩm tra xong 130 dự án.

Có thể khẳng định, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác kiện toàn tổ chức bộ máy tại tỉnh Thái Nguyên đã đạt được những chuyển biến căn bản, toàn diện. Việc tinh gọn đầu mối trung gian và làm rõ chức năng, nhiệm vụ giúp khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành. Đồng thời, công tác bố trí đội ngũ cán bộ được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, gắn liền với việc đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và tăng cường phân cấp, phân quyền, bảo đảm cho bộ máy cơ sở vận hành thông suốt, năng động và hiệu quả trong tình hình mới. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được công tác sắp xếp tổ chức bộ máy vẫn còn một số những hạn chế tồn tại như: việc cơ cấu lại khối doanh nghiệp nhà nước đang gặp điểm nghẽn do Bộ Tài chính chưa ban hành hướng dẫn cụ thể về phương án sắp xếp theo Quyết định số 33/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ gây lúng túng cho địa phương trong việc xử lý hai công ty xổ số kiến thiết sau hợp nhất. Định mức biên chế phân bổ ở cấp xã  hiện nay chưa tương xứng với khối lượng công việc. Các phòng chuyên môn cấp xã phải đồng thời gánh vác, thực hiện nhiệm vụ của quá nhiều sở, ngành cấp tỉnh dẫn đến tình trạng cán bộ, công chức cơ sở quá tải ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả thực thi công vụ.
Trên cơ sở bám sát các định hướng chiến lược của Trung ương và điều kiện đặc thù của tỉnh Thái Nguyên, trong thời gian tới để tiếp tục thực hiện có hiệu quả công tác tổ chức bộ máy, tỉnh cần tập trung thực hiện đồng bộ hệ thống các giải pháp sau:
Thứ nhất, tiếp tục triển khai thực hiện Kế hoạch số 184/KH-UBND ngày 26/12/2025 của UBND tỉnh về triển khai thực hiện Chương trình hành động số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới.
Thứ hai, tiếp tục rà soát, nghiên cứu kiện toàn tổ chức bộ máy các phòng, ban, đơn vị sự nghiệp thuộc các sở, ban, ngành và cấp xã trên địa bàn tỉnh đảm bảo bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Triển khai thực hiện sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập theo đúng định hướng tại Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.
Thứ ba, chủ động tháo gỡ vướng mắc trong cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và tối ưu hóa phương án xử lý tài sản công dôi dư. Tích cực, chủ động bám sát và kiến nghị Bộ Tài chính sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về phương án sáp nhập, tổ chức lại các doanh nghiệp thủy lợi. Đối với khối kinh doanh xổ số kiến thiết, cần chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện nội tại để chuyển đổi mô hình nhóm công ty mẹ - công ty con khi có quyết định chính thức từ Trung ương. Sở Tài chính, Tài nguyên và Môi trường cần nghiên cứu, tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh cơ chế linh hoạt trong việc xử lý các cơ sở nhà đất dôi dư sau sáp nhập. Kịp thời kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh cơ chế hoàn trả giá trị tài sản công, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về tài chính, đẩy nhanh tiến độ khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai.
Thứ tư, điều chỉnh cơ chế giao biên chế và áp dụng mô hình quản trị công việc khoa học cho chính quyền cấp xã. Rà soát, đánh giá kiến nghị Chính phủ xem xét cơ chế đặc thù trong phân bổ biên chế cho cấp xã theo hướng điều chỉnh linh hoạt dựa trên quy mô dân số và tính chất phức tạp của địa bàn sau hợp nhất. Triệt để khai thác, tận dụng tối đa các phần mềm quản lý công việc trực tuyến, gắn với vị trí việc làm tích hợp đa năng và quy trình phối hợp liên phòng nhằm giúp cán bộ, công chức cấp xã giảm tải áp lực công việc.
Thứ năm, đẩy mạnh số hóa quy trình nghiệp vụ và xây dựng hạ tầng lưu trữ chuyên dụng chuyển tiếp. Ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công để xây dựng Kho lưu trữ chuyên dụng đạt chuẩn cấp tỉnh. Chuyển trạng thái quản lý tài liệu giấy sang quản lý số, dứt điểm thực hiện số hóa tài liệu dôi dư theo lộ trình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo số 130/BC-UBND, ngày 14/5/2026 của UBND tỉnh Thái Nguyên sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
2. https://thainguyen.gov.vn/tin-tuc-su-kien-cchc/thai-nguyen-danh-gia-ket-qua-1-nam-sap-xep-don-vi-hanh-chinh-cac-cap-263113
3.https://baothainguyen.vn/thoi-su-thai-nguyen/202605/thai-nguyen-nang-cao-hieu-luc-hieu-qua-sau-sap-xep-don-vi-hanh-chinh-35b5df0/
4. https://vov.vn/chinh-tri/van-hanh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-nut-that-nao-can-thao-go-post1292959.vov