Yêu cầu đặt ra trong bồi dưỡng trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố

Một trong những điểm đáng chú ý là quy định về tiêu chuẩn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trong mô hình chính quyền 2 cấp. So với tiêu chuẩn trước đây, tiêu chuẩn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có những thay đổi căn bản: Chú trọng về trình độ cũng như năng lực chuyên môn khi lựa chọn Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ dân phố (có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức Nhân dân thực hiện tốt các công việc tự quản của cộng đồng dân cư và triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã giao; khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố); bổ sung tiêu chuẩn mới phù hợp với quản trị địa phương và chuyển đổi số trong mô hình chính quyền 2 cấp hiện nay (có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; có khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định).
Có thể thấy những tiêu chuẩn mới được bổ sung là cơ sở để lựa chọn, giới thiệu người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và cũng đặt ra những yêu cầu đổi mới hoạt động bồi dưỡng, cập nhật kiến thức kỹ năng cho đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố.
Trong những năm qua, hoạt động bồi dưỡng cập nhật kiến thức cho đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được thực hiện theo Quyết định số 2533/QĐ-BNV ngày 21 tháng 11 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ về Ban hành Chương trình bồi dưỡng Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố. Theo đó, tổng thời gian bồi dưỡng là 5 ngày, với 40 tiết tập trung vào các nội dung chính: Tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố. Vận động nhân dân thực hiện quản lý cư trú tại thôn và tổ dân phố; công tác giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống tội phạm và xây dựng nếp sống văn minh, thực hiện vệ sinh môi trường tại thôn, tổ dân phố; vận động nhân dân thực hiện một số chủ trương, chính sách tại thôn, tổ dân phố; thực hiện dân chủ ở cơ sở và thực hiện hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố. Đánh giá một cách tổng thể, nội dung bồi dưỡng đã cơ bản đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực cho đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trong mô hình chính quyền địa phương 3 cấp.
Hiện nay, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, tăng tính tự quản cho cộng đồng dân cư và với những tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn mới, hoạt động bồi dưỡng Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố cần được điều chỉnh về cả nội dung và phương pháp cho phù hợp.
Về nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào những kỹ năng cơ bản để Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, đó là:
- Năng lực chuyển đổi số: Chú trọng các kỹ năng chuyển đổi số cơ bản như: ứng dụng số hóa hành chính để thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ đời sống xã hội; quản trị số để sử dụng hiệu quả các nền tảng mạng xã hội (Zalo, Facebook, tiktok…) để quản lý nhóm dân cư và truyền tải thông tin chính thống; kỹ năng an toàn thông tin để nhận diện và phòng ngừa thông tin giả mạo, lừa đảo trực tuyến cho người dân trong địa bàn;  
- Năng lực triển khai nhiệm vụ tự quản với các kỹ năng cơ bản: Tổ chức các hoạt động tự quản, phát huy vai trò của các tổ chức tự quản trong cộng đồng dân cư; kỹ năng thực hiện việc thu, chi và quản lý các khoản đóng góp của Nhân dân trong cộng đồng dân cư ngoài các khoản đóng góp do pháp luật quy định; quản lý, sử dụng các khoản kinh phí, tài sản;
- Năng lực hỗ trợ, phối hợp chính quyền cấp xã: Hỗ trợ chính quyền địa phương cấp xã trong việc cung cấp, trao đổi thông tin liên quan đến cộng đồng dân cư tại địa bàn để phục vụ công tác quản lý nhà nước; tham gia, phối hợp thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; phối hợp công khai thông tin, tạo điều kiện để Nhân dân tiếp cận thông tin, thực hiện thủ tục hành chính và dịch vụ công, các chính sách liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Về phương pháp bồi dưỡng: Đổi mới phương pháp bồi dưỡng trưởng thôn theo phương châm lấy học viên làm trung tâm nhằm đáp ứng tiêu chuẩn chức danh và nâng cao năng lực tự quản tại địa phương trong tình hình mới. Chú trọng đối thoại, giải quyết tình huống để phát triển tư duy, giúp học viên chủ động đề xuất giải pháp thay vì tiếp thu lý thuyết thụ động. Đồng thời, tăng cường mời giảng viên, báo cáo viên là chuyên gia tham gia giảng dạy nhằm phát huy tối đa tri thức, kinh nghiệm góp phần củng cố năng lực thực thi công vụ, từ đó phát huy mạnh mẽ vai trò của đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trong tự quản địa phương.
Tóm lại, đổi mới nội dung và phương pháp bồi dưỡng trưởng thôn không chỉ là giải pháp tình thế, mà là hướng đi thiết thực để xây dựng đội ngũ trưởng thôn "vừa hồng, vừa chuyên". Việc chuyển dịch nội dung đào tạo hướng vào chuyển đổi số, quản trị hiện đại, kết hợp với phương pháp lấy học viên làm trung tâm sẽ góp phần chuẩn hóa năng lực, giúp mỗi trưởng thôn không chỉ hoàn thành tốt chức trách nhiệm vụ, mà còn phát huy mạnh mẽ quyền tự quản của nhân dân tại cơ sở./.